Руна жазуы — бұл ежелгі герман халықтарының жазу жүйесі‚ ол әріптер ретінде арнайы таңбалар — руналарды қолданады. Бұл жазу түрі шамамен б.з. 2-ші ғасырда пайда болып‚ орта ғасырларға дейін Еуропада‚ әсіресе Скандинавияда кеңінен қолданылған. Руна жазуы тек жазу құралы емес‚ сонымен қатар құпия мәнер‚ сиқырлық символдар ретінде де маңызға ие болған.
Руна жазуының шығу тегі
Руна жазуының пайда болуы туралы көптеген теориялар бар. Ең кең таралған пікір бойынша‚ ол этрус жазуынан немесе латын жазуынан туындаған. Бірақ кейбір зерттеушілер руналардың жергілікті түркі немесе келт мәдениеттерінен шыққанын да жоққа шығармайды.
- Б.з. 150 жылы, руна жазуының алғашқы археологиялық дәлелдері
- Германия‚ Дания‚ Швеция — жазудың ең көне табылған аймақтары
- Көне норвег тілі мен исланд тілінде, руналар әлі де қолданыста
Руна жазуының түрлері
Elder Futhark (Көне Футарк)
Бұл — руна жазуының ең ерте нұсқасы. 24 таңбадан тұрады. Аты «Futhark» — алғашқы алты әріптің (F‚ U‚ Þ‚ A‚ R‚ K) атынан шыққан.
Younger Futhark (Жас Футарк)
8–12 ғасырларда қолданылған. Бұл нұсқа 16 таңбадан тұрады және ескі нұсқадан қарапайымдау.
Anglo-Saxon Futhorc
Англия мен Фризияда қолданылған. 33 таңбадан тұрады. Бұл нұсқа англосакс тіліне бейімделген.
Руналардың символдық мағынасы
Әр руна тек дыбыс таңбасы ғана емес‚ сонымен қатар эзотерикалық‚ табиғи және рухани мағынаға ие. Мысалы:
- ᚠ (Fehu), байлық‚ мал шаруашылығы
- ᚢ (Uruz) — күш‚ еркіндік
- ᚦ (Thurisaz) — қорғаныс‚ шайқас
- ᚨ (Ansuz) — ақыл‚ байланыс
- ᚱ (Raidho) — сапар‚ жол
Қазіргі кездегі руна жазуы
Бүгінгі күні руна жазуы көбінесе эстетикалық‚ символдық және сиқырлық мақсатта қолданылады. Ол:
- татуировкаларда
- көркемдік бұйымдарда
- ойындарда (мысалы‚ Skyrim)
- жаңа дәуірдегі неоязычниктерде
Алайда‚ тарихи руна жазуын зерттеу және оқу мақсатында университеттер мен зерттеу орталықтарында жұмыс жүргізілуде.
Қорытынды
Руна жазуы — бұл тек ескі жазу ғана емес‚ бай тарихы бар мәдени мұра. Ол ежелгі халықтардың ой-санасын‚ дүниеге деген көзқарасын бейнелейтін терең символдық жүйе. Қазір руналарды зерттеу — тарих пен тілтану ғылымдарының маңызды бағыты болып табылады.